ONS Kantelhuis begon in 2009 met een droom: een tijdelijke plek maken waar iemand kan landen, op adem kan komen en van daaruit opnieuw verder kan.
Het realiseren van die droom heeft jaren gekost. We kregen te maken met financiering, vergunningen, wet- en regelgeving, praktische grenzen, onderlinge verhoudingen en de vraag hoe je zo’n plek veilig, menselijk en financieel haalbaar organiseert.
Onderweg hebben we veel kennis opgebouwd. Die kennis hoeft niet alleen van betekenis te zijn voor ONS Kantelhuis. We delen haar graag met mensen die een vergelijkbare droom hebben en beschikken over de tijd, ruimte of financiële mogelijkheden om daar een eigen vorm aan te geven.
Van droom naar uitvoerbaar plan
Veel mensen hebben ideeën over een andere manier van wonen, samenleven, opvangen of ondersteunen. Soms is er al een stuk grond, een gebouw of financiële ruimte beschikbaar, maar ontbreekt de kennis om van het idee een uitvoerbaar plan te maken.
Dan komen vragen op als:
- Welke juridische en organisatorische vorm past bij het initiatief?
- Welke wet- en regelgeving is van toepassing?
- Welke vergunningen zijn nodig?
- Hoe voorkom je dat verblijf, zorg en begeleiding door elkaar gaan lopen?
- Welke afspraken zijn nodig om de plek voor alle betrokkenen veilig en werkbaar te houden?
- Hoe organiseer je rollen, verantwoordelijkheden en zeggenschap?
- Wat vraagt kleinschalig samenleven van de mensen die erbij betrokken zijn?
- Hoe zorg je ervoor dat een initiatief financieel zoveel mogelijk op eigen benen kan staan?
Op deze vragen bestaat geen standaardantwoord. De antwoorden hangen af van de plek, de mensen, de beschikbare middelen en de bedoeling van het initiatief.
Onze ervaringen, modellen en documenten kunnen wel helpen om eerder zicht te krijgen op wat nodig is, welke risico’s er zijn en welke keuzes gemaakt moeten worden.
Hoe zorg je voor zoveel mogelijk financiële onafhankelijkheid?
Een maatschappelijk initiatief dat volledig afhankelijk is van subsidies, fondsen of incidentele giften blijft kwetsbaar. Wanneer de financiering stopt, komt ook het initiatief onder druk te staan.
Daarom is het belangrijk om vanaf het begin verder te kijken dan de vraag:
Hoe krijgen we dit initiatief gefinancierd?
Minstens zo belangrijk is de vraag:
Hoe zorgen we ervoor dat het ook over vijf, tien of twintig jaar nog kan bestaan?
Volledige financiële onafhankelijkheid zal niet altijd haalbaar zijn. Het is wel mogelijk om te voorkomen dat een initiatief volledig afhankelijk wordt van één financier, subsidieregeling of inkomstenbron.
Dat begint met inzicht in de werkelijke kosten. Niet alleen de aankoop of bouw van een locatie telt mee, maar ook:
- onderhoud en vervanging;
- energie, water en andere vaste lasten;
- verzekeringen en gemeentelijke lasten;
- administratie en bestuur;
- begeleiding en ondersteuning;
- reserveringen voor onverwachte uitgaven;
- tijdelijke leegstand of lagere inkomsten;
- kosten die in de eerste begroting gemakkelijk worden vergeten.
Pas wanneer deze kosten zichtbaar zijn, kan een realistisch financieel model worden gemaakt.
Vervolgens kan worden gezocht naar een combinatie van inkomstenbronnen, bijvoorbeeld:
- een passende bijdrage voor tijdelijk verblijf;
- vaste donaties en donatieovereenkomsten;
- trainingen, workshops en kennisdeling;
- ondersteuning van andere initiatieven;
- donatieproducten en opbrengsten uit de tuin;
- bijdragen van samenwerkingspartners;
- verhuur of medegebruik van ruimtes, wanneer dat mogelijk is;
- fondsen voor ontwikkeling en vernieuwing;
- bijdragen in tijd, kennis, materialen en vrijwilligerswerk.
Daarbij blijft steeds de vraag of een inkomstenbron past bij de bedoeling van het initiatief.
Mensen die tijdelijk een plek nodig hebben, mogen niet de sluitpost worden van het financiële model. Tegelijkertijd kan een te lage bijdrage ertoe leiden dat het initiatief zichzelf uitput en uiteindelijk moet stoppen.
Financiële onafhankelijkheid vraagt daarom om een voortdurende balans tussen toegankelijkheid, solidariteit en continuïteit.
Ook eigendom of langdurige zekerheid over grond en gebouwen speelt een belangrijke rol. Wie ieder jaar opnieuw afhankelijk is van huurverhogingen, tijdelijke contracten of toestemming van anderen, heeft minder ruimte om voor de lange termijn te bouwen.
Het opbouwen van reserves, eigen vermogen en zoveel mogelijk zeggenschap over de locatie kan een initiatief sterker en onafhankelijker maken.
Kennis uit de praktijk
De kennis van Stichting Herkansing is ontstaan tijdens het ontwikkelen van ONS Kantelhuis en TerraKota.
Daarbij gaat het onder meer om:
- berekeningsmodellen voor verblijf, exploitatie en reserves;
- scenario’s voor financiële onafhankelijkheid;
- kennis over vergunningen en relevante wet- en regelgeving;
- het opstellen van verblijfsafspraken, leefregels en vrijwilligersafspraken;
- het scheiden van verblijf, zorg en ondersteuning;
- het werken met een Persoonlijk Verblijfs- en Toekomstplan;
- het organiseren van een kleinschalige steunomgeving;
- kennis over gedrag, reflectie en groepsdynamica;
- grenzen, rolverdeling en verantwoordelijkheden;
- het combineren van sociale en ecologische uitgangspunten;
- fondsenwerving, donaties en andere inkomstenbronnen.
We hebben daarbij geleerd van wat goed ging én van wat anders liep dan gehoopt.
Plannen die niet doorgingen, financiering die niet rondkwam, verkeerde aannames, onverwachte kosten en keuzes die later moesten worden aangepast, hebben allemaal kennis opgeleverd.
Juist die ervaringen kunnen anderen helpen om eerder te zien waar kansen en risico’s liggen.
Een grotere versie van ONS Kantelhuis
TerraKota is bewust kleinschalig. De tijdelijke verblijfplek staat in onze eigen tuin.
Dat biedt nabijheid en persoonlijke betrokkenheid, maar stelt ook duidelijke grenzen aan wat mogelijk is. We kunnen maar één persoon of huishouden tegelijk een plek bieden en we zijn geen zorginstelling.
Misschien zijn er mensen die meer ruimte, tijd of financiële mogelijkheden hebben en die een grotere versie willen realiseren.
Dat kan een plek zijn met meerdere verblijfsruimtes, meer afstand tussen privé en opvang, meer mogelijkheden voor daginvulling of een bredere steuncommunity.
Die mensen hoeven niet helemaal vanaf nul te beginnen.
Stichting Herkansing wil mensen met een vergelijkbare droom inspireren en ondersteunen. Samen kan worden onderzocht welke vorm past bij hun plek, mogelijkheden en bedoeling en welke kennis uit ONS Kantelhuis daarbij bruikbaar is.
Niet iedereen hoeft een eigen stichting op te richten
Een nieuw initiatief hoeft niet altijd een volledig nieuwe stichting op te richten.
Wanneer een plan aansluit bij de bedoeling en waarden van Stichting Herkansing, kan worden onderzocht of het initiatief een plek kan krijgen binnen de stichting.
Een stichting heeft geen eigenaar. Mensen kunnen er wel onderdeel van worden en medeverantwoordelijkheid en zeggenschap krijgen.
Dat kan bijvoorbeeld via:
- deelname aan het bestuur;
- een projectgroep of werkgroep;
- verantwoordelijkheid voor een eigen locatie of initiatief;
- het ontwikkelen en delen van kennis;
- fondsenwerving en financiële ontwikkeling;
- inhoudelijke of praktische uitvoering.
Daarbij moeten duidelijke afspraken worden gemaakt over verantwoordelijkheden, besluitvorming, financiën, eigendom en risico’s.
Niet ieder initiatief zal automatisch passen. Wanneer doelen, waarden en mensen goed bij elkaar aansluiten, hoeft echter niet iedereen opnieuw dezelfde organisatie op te bouwen en hetzelfde wiel uit te vinden.
Het meerjarenplan als inspiratiebron
ONS Kantelhuis is geen blauwdruk. Wat in onze tuin mogelijk is, kan op een andere plek een heel andere vorm krijgen.
Ons Meerjarenbeleid-Herkansing-ONS-KantelHuis stellen we daarom beschikbaar als inspiratiebron. Daarin staat uitgebreider beschreven vanuit welke waarden en maatschappelijke kantelingen ONS Kantelhuis is ontstaan, welke doelen we nastreven en hoe de verschillende onderdelen met elkaar samenhangen.
Het meerjarenplan kan helpen om ideeën te vormen, vragen te stellen en een eigen plan verder uit te werken.
Iedere plek, initiatiefnemer en omgeving vraagt om eigen keuzes. Het plan hoeft dus niet één op één te worden overgenomen. Het kan wel dienen als vertrekpunt voor het ontwikkelen van een eigen vorm.
Kennis delen om beweging mogelijk te maken
We willen onze ervaringen beschikbaar maken in de vorm van voorbeelden, documenten, berekeningen, reflectievragen en ondersteuning bij het vertalen van een droom naar een haalbare praktijk.
Want een kanteling ontstaat wanneer mensen hun kennis, ruimte, tijd en mogelijkheden bij elkaar brengen en daadwerkelijk iets gaan doen.
Heb je zelf een plan voor een tijdelijke verblijfsplek, een steuncommunity of een andere vorm van kleinschalig samenleven?
Lees dan vooral ook ons meerjarenplan en neem contact met ons op. Misschien kunnen de ervaringen van Stichting Herkansing helpen om jouw idee een stap verder te brengen.